การค้นพบกลไกความไม่สมมาตรในการสังเคราะห์สารอินทรีย์ ชนะโนเบลสาขาเคมี 2026

รางวัลโนเบลสาขาเคมีประจำปี 2026 มอบร่วมกันแก่ศาสตราจารย์ Henri B. Kagan จาก Université Paris-Sud ประเทศฝรั่งเศส และศาสตราจารย์ Kenso Soai จาก Tokyo University of Science ประเทศญี่ปุ่น จากผลงานการค้นพบปรากฏการณ์ไม่เชิงเส้นและการเร่งปฏิกิริยาด้วยตนเองในการสังเคราะห์สารอินทรีย์แบบอสมมาตร (the discovery of non-linear effects and autocatalysis in asymmetric organic synthesis) ผลงานของนักวิทยาศาสตร์ทั้งสองช่วยอธิบายกลไกสำคัญที่ทำให้ปฏิกิริยาเคมีสามารถสร้างโมเลกุลที่มีโครงสร้างเชิงสามมิติแบบใดแบบหนึ่งได้มากกว่าอีกแบบหนึ่ง ซึ่งโมเลกุลทั้งสองรูปแบบเป็นภาพสะท้อนในกระจกของกันและกัน และไม่สามารถนำมาซ้อนทับกันได้อย่างสมบูรณ์ ลักษณะดังกล่าวเรียกว่าไครัลลิตี (chirality) และเปรียบได้กับความแตกต่างระหว่างมือซ้ายและมือขวา โดยราชบัณฑิตยสภาวิทยาศาสตร์แห่งสวีเดนประกาศผลรางวัลเมื่อวันที่ 7 ตุลาคม 2026 ผู้ได้รับรางวัลทั้งสองจะเข้ารับ เหรียญรางวัลโนเบลและประกาศนียบัตรในพิธีมอบรางวัล ณ กรุงสตอกโฮล์ม ประเทศสวีเดน ในวันที่ 10 ธันวาคม 2026 ซึ่งตรงกับวันครบรอบการเสียชีวิตของ Alfred Nobel โดยเงินรางวัลรวม 12 ล้านโครนาสวีเดนจะแบ่งเท่า ๆ กันระหว่างผู้ได้รับรางวัลทั้งสอง

ศาสตราจารย์ Henri B. Kagan ศึกษาปรากฏการณ์ไม่เชิงเส้น (nonlinear phenomena) ในการสังเคราะห์สารอินทรีย์แบบอสมมาตร ขณะที่ศาสตราจารย์ Kenso Soai ศึกษาและพัฒนาความเข้าใจเกี่ยวกับการเร่งปฏิกิริยาด้วยตนเองแบบอสมมาตร (asymmetric autocatalysis) งานวิจัยของทั้งสองแสดงให้เห็นว่าความแตกต่างเพียงเล็กน้อยของสัดส่วนระหว่างโมเลกุลที่มีโครงสร้างแบบซ้ายและแบบขวาในระยะเริ่มต้น สามารถถูกขยายผ่านกระบวนการทางเคมี จนทำให้โมเลกุลรูปแบบหนึ่งมีสัดส่วนเพิ่มขึ้นอย่างเด่นชัดเมื่อเทียบกับอีกรูปแบบหนึ่ง ซึ่งการค้นพบดังกล่าวมีความสำคัญต่อการทำความเข้าใจว่าความไม่สมมาตรทางเคมี (chemical asymmetry) สามารถเกิดขึ้นและถูกขยายจนกลายเป็นลักษณะเด่นของระบบเคมีได้อย่างไร นอกจากนี้ ยังช่วยเปิดแนวทางการศึกษาปรากฏการณ์โฮโมไครัลลิตี (homochirality) ซึ่งหมายถึงการที่โมเลกุลในระบบหนึ่ง ๆ มีโครงสร้างเชิงไครัลในรูปแบบเดียวกันเป็นส่วนใหญ่ โดยปรากฏการณ์นี้พบได้อย่างกว้างขวางในชีวเคมีและเป็นคุณสมบัติพื้นฐานประการหนึ่งของโมเลกุลที่เกี่ยวข้องกับสิ่งมีชีวิตโดยความรู้จากงานวิจัยของศาสตราจารย์ Kagan และศาสตราจารย์ Soai จึงมีส่วนสำคัญต่อการทำความเข้าใจพื้นฐานของการเกิดความเป็นซ้าย–ขวาของโมเลกุลในธรรมชาติ และช่วยให้นักวิทยาศาสตร์มองเห็นกลไกที่อาจอธิบายได้ว่า เหตุใดระบบเคมีและสิ่งมีชีวิตจึงสามารถแสดงความไม่สมมาตรในระดับโมเลกุลได้อย่างชัดเจน

ที่มา

They made chemistry choose a mirror image, https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/

Nobel Prize for Chemistry: Henri Kagan and Kenso Soai honoured for their work on asymmetric organic synthesis, https://www.rsc.org/news/nobel-prize-for-chemistry-2026