รางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ 2026 ยกย่องผู้บุกเบิกดาราศาสตร์นิวทริโน

ศาสตราจารย์ Francis Halzen นักฟิสิกส์ชาวเบลเยียม-อเมริกันจาก University of Wisconsin-Madison ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ประจำปี 2026 โดยราชบัณฑิตยสภาวิทยาศาสตร์แห่งสวีเดนประกาศผลเมื่อวันที่ 6 ตุลาคม 2026 เพื่อยกย่องผลงานสำหรับการมีส่วนสำคัญในการพัฒนาหอสังเกตการณ์นิวทริโน IceCube และการค้นพบนิวทริโนพลังงานสูงที่มีต้นกำเนิดจากแหล่งทางฟิสิกส์ดาราศาสตร์ (for decisive contribution to the IceCube Neutrino Observatory and the discovery of high-energy neutrinos of astrophysical origin)

ศาสตราจารย์ Halzen เป็นผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์เพียงคนเดียวในปีนี้ และได้รับเงินรางวัลจำนวน 12 ล้านโครนาสวีเดน ศาสตราจารย์ Halzen เกิดที่ประเทศเบลเยียมและเริ่มต้นเส้นทางวิชาการด้านฟิสิกส์อนุภาคพลังงานสูง ก่อนก้าวสู่การเป็นหนึ่งในผู้บุกเบิกด้านดาราศาสตร์นิวทริโน (neutrino astronomy) โดยในปี 1988 Halzen เสนอแนวคิดในการใช้น้ำแข็งใต้พื้นผิวบริเวณขั้วโลกใต้เป็นสื่อสำหรับตรวจจับนิวทริโนจากอวกาศ โดยอาศัยแสงวาบที่เกิดขึ้นเมื่ออนุภาคนิวทริโนชนกับนิวเคลียสของอะตอม แนวคิดดังกล่าวนำไปสู่การพัฒนาหอสังเกตการณ์นิวทริโนไอซ์คิวบ์ (IceCube Neutrino Observatory) ซึ่งติดตั้งเครื่องตรวจจับแสงมากกว่า 5,000 ตัวกระจายอยู่ภายในน้ำแข็งแอนตาร์กติก ครอบคลุมปริมาตรประมาณหนึ่งลูกบาศก์กิโลเมตรและเริ่มดำเนินงานอย่างสมบูรณ์ในปี 2011

นิวทริโน (neutrino) เป็นอนุภาคอนุภาคย่อยที่ไม่มีประจุไฟฟ้าและมีปฏิสัมพันธ์กับสสารน้อยมาก จึงสามารถเดินทางผ่านสสารในระยะทางไกลได้โดยแทบไม่ถูกรบกวน ด้วยคุณสมบัตินี้นิวทริโนจึงเปรียบเสมือนผู้ส่งสารจากจักรวาลที่สามารถนำข้อมูลเกี่ยวกับปรากฏการณ์พลังงานสูงจากบริเวณห่างไกลมายังโลกได้ ซึ่งการตรวจจับนิวทริโนพลังงานสูงจากแหล่งทางฟิสิกส์ดาราศาสตร์ด้วย IceCube ช่วยให้นักวิทยาศาสตร์ศึกษาสภาพแวดล้อมและกระบวนการที่มีพลังงานสูงในจักรวาล เช่น บริเวณรอบหลุมดำและเหตุการณ์ทางดาราศาสตร์ที่รุนแรง อีกทั้งช่วยเปิดมุมมองใหม่ในการศึกษาว่าเอกภพสามารถสร้างอนุภาคที่มีพลังงานสูงอย่างมหาศาลได้อย่างไร ผลงานของศาสตราจารย์ Halzen จึงมีความสำคัญต่อการเปิดศักราชของดาราศาสตร์นิวทริโน ซึ่งเป็นแนวทางใหม่ในการศึกษาจักรวาลนอกเหนือจากการสังเกตด้วยแสงเพียงอย่างเดียว โดยนิวทริโนสามารถนำข้อมูลจากแหล่งกำเนิดที่อยู่ห่างไกลมายังโลกได้โดยตรง และช่วยให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใจกระบวนการทางฟิสิกส์ที่เกิดขึ้นในจักรวาลได้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น

ที่มา

Elusive particles from the universe captured at the South Pole, https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/

Nobel Prize in physics awarded to Francis Halzen for his work detecting ‘ghostly’ cosmic particles, https://www.cnn.com/2026/10/06/science/nobel-prize-physics-francis-halzen-winner-intl